Op donderdag 8 januari 2026 vond het eerste webinar van de Art-Based Research Community (ARC) plaats. Het doel van deze serie is om kunstenaars, artistiek onderzoekers, clinici en wetenschappers in art-based onderzoek in de gezondheidszorg samen te brengen, de verdieping op te zoeken en het potentieel van de kunsten in de gezondheidszorg te verkennen. 

In de eerste webinar namen kunstenaar Nieke Koek en filosoof Tom Maassen ons mee in de wereld van zorgesthetiek. Zorgesthetiek richt zich op de beleving van zorg, waarbij de emotionele, belichaamde en esthetische dimensies centraal staan. Esthetische ervaringen, zoals de sfeer, de inrichting en de interactie tussen zorgverleners en patiënten, beïnvloeden het welzijn van zowel zorgvrager als zorgverlener. Het gaat om het creëren van een holistische zorgervaring, om waarneming en responsiviteit. 

Dit laatste, responsiviteit, stond centraal in het webinar: hoe nemen we waar, en hoe reageren we in zorgomgevingen? Dit werd verkend in een workshop, waarin de sprekers in twee groepen ieder één woord bespraken. Maassen gebruikte hiervoor een gespreksmethode genaamd ‘kapittelen’: in het gesprek wordt even lang gezwegen als gesproken. Hierdoor werden de deelnemers aangezet tot contemplatie en reflectie, in plaats van reactie. Zijn woord was ‘indeterminacy’, wat in het Nederlands vertaald kan worden naar onbestembaarheid, onbepaaldheid of besluiteloosheid. Een staat van niet weten, en niet doen. Een tussenruimte, zoals een deelnemer het beschreef. Ik merkte direct ongemak bij mezelf op. Ik ben een doelgericht, resultaatgedreven persoon. Ik hou van regelen, van controle, van weten hoe ik van A naar B moet. Het was interessant om in de contemplatieve stilte te merken wat één woord met mij deed. Ondertussen reflecteerden de deelnemers op het woord en op elkaar. Het gesprek, waarin evenveel werd gezwegen als gesproken, leidde via omzwervingen van een schildpad tot de vraag hoe we kunnen vertragen in de gezondheidszorg van nu. Hiermee eindigde het gesprek dan ook onbepaald, onbestemd, en besluiteloos.

“Een ruimte waar alles mogelijk is, zowel mogelijkheden als onzekerheid” (Deelnemer webinar)

 We bevonden ons nog in de tussenruimte toen Nieke Koek het overnam van Maassen. Koek startte haar woordbespreking met een mindfulness-oefening, met een focus op je hartslag en diens ritme, waardoor de deelnemers meer in het lichaam, of belichaamd, konden reflecteren op het woord van Koek: “motive”, of motief, zowel een patroon als datgene wat je beweegt tot actie. Hierbij moest ik meteen denken aan de muziek van Lord of the Rings: de verschillende personages en regio’s hebben allemaal hun eigen motief, dat verandert met het verhaal mee, bijvoorbeeld door invloed van emoties of gebeurtenissen, waardoor de motieven continue veranderen maar in de kern alsnog herkenbaar blijven. Aan de hand van dit begrip licht Koek haar praktijk toe, waarin zij bijvoorbeeld samen met mensen met chronische pijn vormgeeft aan de pijn. Zij probeert het motief van diegene waar ze mee werkt boven water te krijgen, en te veranderen, zodat bijvoorbeeld de pijn niet meer de boventoon voert, niet meer het dominante motief is, en er dus ruimte ontstaat voor ander geluid. 

“Motief: dat wat iets in beweging brengt, verandert, ontwikkelt, herhaalt (…), een kleine beweging, die erom vraagt gevoeld te worden.” (Nieke Koek)

Na het afronden van het workshop gedeelte, volgde een nabespreking in break-out rooms en een plenaire nabeschouwing. Hierin kwam naar voren dat er een urgentie wordt gevoeld om als onderzoekers, kunstenaars, en clinici samen te komen, niet alleen om ervaringen uit te wisselen, maar ook om elkaar te steunen en om gezamenlijk vorm te geven aan het veld van art-based onderzoek in de gezondheidszorg. Wat voor een toekomst willen we vormgeven? Hoe kunnen we iedereen betrekken? Vragen die op dit moment geen antwoord hebben. Voor nu bevinden we ons nog in de tussenruimte. 

Verder lezen? 

Maguire-Rosier, K., Polonyi, R.,& Thompson, J. (Eds.). (2025). Care aesthetics and the arts. Routledge Taylor & Francis Group. 

Voorproefje? Hoofdstuk van Tom Maassen en Marjolijn Baars getiteld Inspired Caring. Care aesthetic lessons from an artist’s residency in a Dutch academic research institute, is hier te lezen. 

‍

‍