Art-Based Research Community (ARC) webinarreeks

Bijeenkomst 1. Zorgesthetiek. De kunst van het waarnemen

Sprekers: Tom Maassen & Nieke Koek

Datum: Donderdag 8 januari 2026

Tijd: 15:00-17:00u.

Online (Zoom)

‍

Wat gebeurt er als we zorg niet alleen als een handeling zien, maar ook als een manier om de wereld waar te nemen?

De eerste sessie van deze reeks wordt geleid door kunstenaar Nieke Koek en filosoof Tom Maassen. Tijdens deze sessie van een uur zullen Nieke en Tom samen met de deelnemers onderzoeken hoe specifieke kunstzinnige praktijken, die expliciet ingaan op dimensies van perceptie en belichaming, betekenisvol kunnen zijn binnen zorgcontexten. We beginnen met een kleine oefening waarin aandachtig wordt geluisterd naar specifieke concepten die volgens zowel Nieke als Tom centraal staan vanuit het oogpunt van zorgesthetiek. Vervolgens bespreken Nieke en Tom in twee breakoutrooms deze concepten in hun praktische en theoretische betekenis. Na 15 minuten wisselen Nieke en Tom van groep. Tot slot reflecteren we in de resterende tijd op de gevolgen en mogelijkheden voor onderzoek en praktijk.

Deze sessie onderzoekt zorgesthetiek als een responsieve praktijk: hoe we waarnemen en reageren in zorgomgevingen. Door middel van dialoog en artistieke reflectie onderzoeken we hoe esthetische gevoeligheid onze reacties op kwetsbaarheid, afhankelijkheid en pijn vormgeeft. Deelnemers worden uitgenodigd om na te denken over hoe het cultiveren van een volledige waarneming zowel de klinische praktijk als onderzoeksrelaties kan transformeren.

Deze sessie onderzoekt participatief, op kunst gebaseerd onderzoek als een esthetische praktijk met ethische gevolgen. We zullen kijken naar hoe co-creatie stem en zeggenschap kan herverdelen, geleefde ervaringen op de voorgrond kan plaatsen en ruimte kan maken voor ambiguïteit en wrijving.

‍

Bent u geïnteresseerd in deelname? Meld u zich aan via onderstaande button. U ontvangt in de eerste week van januari bericht met de link naar de webinar.

‍

Deze webinar is onderdeel van een reeks over art-based onderzoek in de gezondheidszorg. In Nederland zien we dat steeds meer kunstenaars, artistiek onderzoekers, clinici en wetenschappers het potentieel van art-based onderzoek in de gezondheidszorg verkennen. Toch werkenvelen van ons geïsoleerd en worstelen we met vergelijkbare vragen over methoden, ethiek, samenwerking en verspreiding. We nodigen je van harte uit om deel uit te maken van deze groeiende praktijkgemeenschap die zich toelegt op het verdiepen en uitbreiden van het gebied van art-based onderzoek in de gezondheidszorg.

‍

De sprekers

Nieke Koek (1982, NL) is een interdisciplinaire kunstenaar die het lichaam als artistiek en epistemisch instrument gebruikt. Al meer dan vijftien jaar ontwikkelt, implementeert en reflecteert ze kritisch op kunstzinnige praktijken die zijn ingebed in medische, zorg- en onderzoeksomgevingen. Haar werk positioneert artistieke praktijk als een methode voor kennisproductie, met belichaamde ervaring als primaire bron.

De kern van Koeks praktijk wordt gevormd door de overtuiging dat kunst in de gezondheidszorg geen vorm van afleiding of decoratie is, maar een rigoureus onderzoeksinstrument. Door middel van artistieke processen creëert ze ruimte voor patiënten, zorgprofessionals en onderzoekers om diepgaand onderzoek te doen naar beleefde lichamelijke ervaringen. Haar methoden zijn gericht op menselijke verbondenheid en transformatie, waarbij belichaamde ervaring voorrang krijgt boven vooraf bepaalde doelen of resultaten. Deze processen dragen bij aan betere communicatie, dieper inzicht en positieve gezondheidsgerelateerde resultaten, terwijl ze ook inzichten opleveren die relevant zijn voor medische besluitvorming.

Sinds 2018 werkt Koek voornamelijk nauw samen met ziekenhuizen, universiteiten en onderzoeksinstituten, waarbij ze zich bezighoudt met langdurige co-creatieve projecten met artsen, wetenschappers, patiënten en zorgverleners. Haar werk behandelt complexe thema's zoals pijn, ziekte, dood, herstel, revalidatie en kwetsbaarheid. Ze heeft uitgebreide ervaring in onder meer oncologie, chronische pijn, neurologisch letsel, eetstoornissen, revalidatiegeneeskunde en zorg voor mensen met meervoudige handicaps.

Koek draagt bij aan academisch onderzoek door middel van reflectief schrijven, documentatie en artistiek onderzoek, in samenwerking met instellingen zoals de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht (HKU), de Leyden Academy on Vitality and Ageing en de Hanzehogeschool Groningen. Naast haar onderzoek geeft ze les aan kunstacademies, universiteiten en beroepsopleidingen en neemt ze regelmatig deel als deskundige aan nationale en internationale panels over lichaamsgerichte zorg, kunst en gezondheid, sociaal ontwerp en kunstzinnig onderzoek.

Haar werk is gepresenteerd in zowel artistieke als medische contexten, waaronder Amsterdam UMC, Museum De Fundatie (solo), Pulchri Studio, Kunstmuseum Den Haag en Centre Pompidou Brussel. Naast haar artistieke praktijk is ze gecertificeerd lichaamsgericht traumatherapeut, wat haar zorgvuldige en ethisch verantwoorde aanpak ten goede komt.‍

‍

Tom Maassen (1977, NL) is sinds 2022 senior onderzoeker aan de Leyden Academy on Vitality and Ageing. In zijn onderzoek is Tom geïnteresseerd in de rol van het lichaam van de zorgprofessional in de gezondheidszorg en het zorgonderwijs. Hij is van mening dat het lichaam een blinde vlek is in het onderwijs en de praktijk.

In samenwerking met verschillende kunstenaars (theater, dans, stem, beeldende kunst) ontwikkelt hij manieren om het lichaam, de perceptie en de verbeelding van zorgprofessionals in onderwijssituaties aan te spreken. Gevoeligheid voor ‘vormen van zorg’ is wat zijn idee van een esthetica van zorg samenvat, een theoretisch kader dat Tom verder ontwikkelt door middel van zijn onderzoek. Hij werkt nauw samen met James Thompson van de Universiteit van Manchester. Samen met Tineke Abma is Tom programmaleider van Care, Aesthetics & Art.

Tom studeerde filosofie aan de Universiteit van Amsterdam en in Jena, Duitsland. Na zijn afstuderen werkte hij vanaf 2010 als docent-onderzoeker bij de afdeling Metamedica van de Universiteit Maastricht, waar hij gezondheidsrecht en medische ethiek doceerde. Vanaf 2016 werkte hij aan de Hogeschool Den Haag in de opleiding Verpleegkunde. Samen met Andries Hiskes schreef en doceerde hij het keuzevak ‘The Art of Caring’, waarin studenten uit zorgopleidingen samenwerkten met studenten van kunstacademies. Tom was toen onderzoeker in het leerstoel Change Management van Jaccovan Uden. De oorsprong van zijn begrip ‘zorgesthetica’ gaat terug tot die periode.

Tom heeft een grote passie voor houtbewerking. Hij heeft altijd al de liefde en zorg die daarbij hoort willen delen met studenten in de gezondheidszorg. Een deel van zijn promotieonderzoek richt zich op houtbewerking als een vorm van zorg. Een ander thema in zijn onderzoek is de relatie tussen ethiek en esthetiek in het zorgonderwijs. Tom organiseert samen met collega's het jaarlijkse Arts & Health-festival op de Leyden Academy. Sinds vorig jaar heeft Tom samen met een aantal collega's van het LUMC een Honours Class voor studenten geneeskunde en andere studierichtingen opgezet, genaamd Care and the art of perception.

‍

‍

‍

‍

‍

‍